Tết
Nguyên đán - tết cổ truyền của cả dân tộc đang đến gần. Trong cộng đồng
54 dân tộc Việt Nam, nhiều dân tộc có lễ đón tết riêng, thường sớm hơn
so với tết của cả dân tộc. Ở Điện Biên,
một số dân tộc như: Mông, Hà Nhì... thường tổ chức đón tết ngay từ
tháng chạp với nhiều phong tục cầu kỳ, nhiều lễ hội độc đáo. Chúng tôi
xin giới thiệu với bạn đọc một số nét khái quát về tết cổ truyền của dân
tộc Hà Nhì.
Người
Hà Nhì tính lịch theo mặt trăng, như chúng ta thường gọi đó là Âm lịch.
Lịch của người Hà Nhì mỗi năm gồm 12 tháng, tháng ít có 29 ngày, tháng
nhiều có 30 ngày. Tết Có Nhẹ Chà là Tết Nguyên Đán của người Hà Nhì,
diễn ra trước Tết Nguyên Đán của người Kinh chừng trên dưới hai tháng.
Thời điểm đó là lúc thư nhàn nhất của người dân Hà Nhì nói riêng và
người dân miền núi nói chung; mọi công việc đồng áng của vụ trước đã gọn
ghẽ, xong xuôi, mà vụ sau thì chưa đến lúc bắt đầu.
Các dân tộc Điện Biên
Việc
ăn Tết vào những ngày nào (cuối tháng 10 hay đầu tháng 11) không ấn
định thành truyền thống như Tết của người Kinh, mà do Hội đồng già làng,
trưởng bản bàn bạc và thống nhất để áp dụng cho từng năm; dựa trên các
yếu tố: Thời tiết, mùa màng, khả năng kinh tế chung của mỗi gia đình...
Sau khi thời điểm đã được xác định, theo phong tục, buổi chiều hôm tất
niên mỗi gia đình mổ một con gà để cúng tiễn biệt năm cũ. Đêm hôm đó
được coi là đêm Giao thừa, khắp làng bản Hà Nhì tiếng giã bánh dầy, bánh
trôi làm rung động cả một vùng rừng núi. Vào lúc đầu canh ba, nhà nhà
thi nhau mổ lợn. Gọi là "thi" vì người Hà Nhì quan niệm nhà nào mổ lợn
xong sớm, chọc tiết lợn một lần là được ngày, thì sang năm sẽ phát tài
phát lộc, cuộc sống no ấm, con cháu sum vầy. Thịt lợn được pha chế thành
3 thứ: xương riêng, nạc riêng và mỡ riêng. Bánh trôi chấm với mật ong
rừng tinh khiết, màu hổ phách, dẻo như tơ, ngọt mà không khé, mùi thơm
thật khó tả. Bánh chưng của người Hà Nhì được thay bằng bánh gù, hình
ống, dài hơn một gang tay. Gia đình nào cũng nhồi lạp xường, lạp xường
của người Hà Nhì ngon thơm đặc biệt, do có nhiều loại gia vị được chiết
xuất từ các loài thảo mộc.
Trong
mấy ngày Tết, những người cao tuổi lập thành nhóm, nhóm này đi chúc Tết
gia đình của nhóm kia, họ này đi chúc Tết họ kia, với những lời lẽ tốt
đẹp và tình cảm chân thành. Tại bữa tiệc khoản đãi, người khách quý nhất
sẽ được mời một mâm riêng. Trên mâm, một bên bày 6 chén rượu: 4 chén để
"rửa" 4 chân tay, 1 chén "rửa" mặt còn 1 chén để uống. Một bên đặt 1
giỏ cơm, xung quanh giỏ cắm hoa mào gà, trong giỏ cơm có 1 khoanh thịt
mỡ đã luộc chín, giữa khoanh thịt mỡ nhét sẵn mấy quả ớt đỏ. Người khách
được quyền tự do lựa chọn, hoặc bên này hoặc bên kia. Sau khi chọn xong
"phần" của mình, người khách vui vẻ đặt lên mâm mấy đồng tiền mừng tuổi
rồi hát một bài, lời tự biên, mang nội dung cám ơn và cầu mong điều may
mắn, hạnh phúc cho gia chủ.
Tết
Nguyên Đán của đồng bào Hà Nhì diễn ra chừng 1 tuần lễ. Suốt 1 tuần đó,
ngày cũng như đêm, khắp trong bản ngoài mường đâu đâu cũng tưng bừng,
nhộn nhịp. Khi các bậc trưởng lão ngồi cạnh nhau bên mâm rượu, để ôn lại
những câu chuyện về lai lịch dòng tộc từ 9, 10 đời trước; hoặc nói với
nhau những ước nguyện sâu xa về dâu hiền cháu thảo, về kinh nghiệm mùa
màng... Thì ở ngoài trời, các loại trống, chiêng, đàn, sáo cùng rộn rã
vang lên. Trong bộ trang phục truyền thống đẹp nhất của mình, từng đôi
nam thanh nữ tú tay giấu trong tay, mắt soi vào mắt, cùng say sưa nhảy
những điệu sơn vũ được lưu truyền từ muôn kiếp cha ông. Sau những trò
chơi đố lá dang dở, sau những cuộc hát đối nửa chừng và cuối cùng là sau
những ngày vui Tết, rất nhiều lứa đôi đã trở nên tâm đầu ý hợp, thầm
mong ngày "buộc chỉ cổ tay"...
Nhân mùa xuân mới, xin có lời mời bạn bốn phương lên thăm tỉnh Điện Biên,
thăm đồng bào Hà Nhì ở tít nơi thượng nguồn biên ải. Rồi, ngay trong
bữa rượu kết giao, bạn sẽ có hạnh phúc được tự mình thưởng thức cái hay
cái đẹp của trường ca trữ tình LHáPàDí. Trước khi kề lên môi bát rượu
nếp đầu Xuân thơm nồng mùi men lá, lòng bạn hẳn đã say mềm bởi câu
chuyện của các già làng: Rằng, cách đây chừng 3 thế kỷ rưỡi, những người
Hà Nhì đầu tiên đã rời Lục Xuân và Kim Bình (Vân Nam - Trung Quốc), để
bồng bế nhau sang các nước Đông Dương. Cùng với đoàn người di thực ấy,
tổ tiên chúng tôi đã đến đây rồi ở lại đây...
Đăng ký:
Đăng Nhận xét (Atom)
0 nhận xét:
Đăng nhận xét