Lễ căm bản, căm mương (kiêng bản kiêng mương) của dân tộc Lào

06:10 | Nhãn: dulichdienbien

Lễ căm bản, căm Mường bắt đầu vào ngày thìn của tháng 5 theo lịch Lào tương đương tháng 1 âm lịch của người Kinh, nhân dân tổ chức lễ hội trong 5 ngày (nếu là mổ bò), 3 ngày rưỡi (nếu là mổ lợn), có thể mổ trâu nhưng chỉ để ăn chung cả bản mà không làm đồ cúng dâng các thần và tổ tiên. Trong 5 ngày này không ai được dệt vải, mang cây xanh vào trong bản, không được gánh nước mà phải xách nước bằng tay.
Với mục đích cầu cho dân bản khoẻ mạnh, đời sống thịnh vượng, mùa màng bội thu... Ngoài việc cúng bản, các gia đình còn tiến hành rất nhiều nghi lễ cúng các loại ma nhà, hồn lúa nhằm cầu mong sự phù hộ cho con người, mùa màng,.

Nghi lễ: Cứ 2 năm một lần, năm mổ lợn, năm mổ bò, trước ngày cúng bản, thầy cúng thắp nến đến từng nhà mời ma các gia đình trong bản đến đông xên (rừng thiêng) hội tụ, sau đó trưởng bản thông báo cho cả bản dọn vệ sinh bản làng và đông xên. Ngày cúng bản chảu chẳm (chủ rừng) đến nhà chảu sửa (chủ áo) chuẩn bị đồ lễ rồi hai người cùng đi lên đông xên, theo sau là đại diện các gia đình trong bản. Vừa đi đường vừa đánh chiêng, đánh trống, khiêng lợn gà, (bò), rượu, khi đi đường chảu đẳm phải cầm lọng che nắng cả hai ông,đến nơi treo trống, chiêng trên vách nhà thờ trên đông xên. Trên đông xên có một cây to gọi là cò lắc (cây trụ bản). Cạnh cò lắc có ngôi nhà gọi làhươn mương: nơi thần linh hội tụ. Đồ lễ gồm: 3 sải vải trắng, 1 sải vải kẻ rải khít 9 mâm, vòng tay, vòng cổ, bầu nước mỗi thứ 9 chiếc, rượu cần, trầu, cau, các loại hoa quả, hương, tiền, sáp ong, bó thóc.Trước khi mổ các con vật hiến sinh ông chảu chẳm phải cúng thông báo cho thần linh biết là hôm nay ngày lành tháng tốt dân bản tụ hội về đông xên, mổbò (năm mổ bò), lợn (năm mổ lợn), gà, cá.. cho các thần linh và ma nhà ăn. Thứ tự đồ lễ như sau: 2 mâm đầu vật hiến sinh (bò, lợn) thịt phải băm nhỏ và đủ lục phủ ngũ tạng, mâm đầu thêm 1 đĩa đặt 12 thỏi sáp ong mân thứ hai có thêm 2 đĩa đặt 8 thỏi sáp ong, cúng thần trời, đất, thần núi, thần sông; mâm thứ 3 đồ lễ là thịt đầu, mông, đùi con vật hiến sinh và một ít muối thêm 2 đĩa đặt 5 thỏi sáp ong để cúng tổ tiên. 7 mâm còn lại đồ cúng là thịt gà, vịt cả con, một nắm cơm xôi nhỏ để cúng thần khe suối, thần nước, thần cây cối.

Vào lễ: Sau khi chuẩn bị mâm cỗ xong 2 ụng: chảu chẳm(chủ rừng) và ch?u s?a vào cúng, những người khác chứng kiến. Thời gian cúng bắt đầu từ 12 giờ đến 4 giờ. ông chảu chẳm cúng và dâng sáp ong, nội dung bài cúng đại ý: mong chủ núi thần rừng, sông suối, nàng thiên long, quan cầm com và nàng cầm com. Chủ hồ Ba Bể và nàng Ba Bể ở dãy núi Pha Sạ. Thần núi Pú Khau Leng (núi cao nhất Điện Biên). Chủ sao Hôm và nàng sao Hôm. Hồn các ông quan, hồn cụ già trẻ thơ trong bản về dự đông đủ. Thứ tự nối liền nhau, vua quan rồi đến dân chúng cúng xong dâng những thỏi sáp ong cho các thần rửa chân tay. Sau đó ông chảu chẳm mời ông chảu sửa vào cúng mời ông bà tổ tiên. Sau khi mời cơm thịt xong mời thần linh uống rượu cần. Khi cúng các thần linh xong một số người trong bản đã có con dâu, con rể được thầy mo cho làm lễ đổi tên, từ đây họ không mang tên bố mẹ đặt nữa mà sẽ gọi bằng tên bản mường sắp xếp theo thứ tự từ cao xuống thấp như sau: Sen, Khăm, Tạo, Kẹo. Mức Sen là 2 cụ chảu chẳm và chảu sửa, tức là những người làm các vấn đề liên quan đến tín ngưỡng dân gian.Mức Khăm là người có chức sắc cao trong tộc người Lào, tiếp theo là mức Tạo: là người chức sắc cấp xã trở xuống và cuối cùng là mức Kẻo. Đây là tên nhưng thực ra lại là họ vì đằng sau các tên này còn có các đệm khác tuỳ sở thích của người muốn đổi tên với một ý nghĩa nào đó: mong khoẻ mạnh, giàu có hay sự yêu thương. Ví dụ: Tạo Xương nghĩa là Tạo yêu thương….

Cúng xong cả bản ăn cơm. Ăn cơm xong mang trống, chiêng và các dụng cụ nấu nướng về nhà chảu sửa. Trong những ngày tết nhà Chảu Sửa phải có mỗi ngày một chum, số rượu này do nhân dân cả bản đã chuẩn bị trước 3 tháng dưới sự chủ trì của trưởng bản. Ngày đầu chảu sửa cúng mời ông Phi Sơn xuống nhà chảu sửa, đem theo quân lính. Mời ông và quân lính uống trước, sau đến dân bản, mong ôngngày tết vui cơi cùng dân bản, sau đó ông chảu chẳm uống trước đến ông Chảu Sửa rồi đến quan khách nhân dân trong bản. Trong những ngày căm bản căm mương dân bản tổ chức một số trò chơi: tó má lẹ, là trò chơi rèn luyện sức mạnh đôi chân, mác ý tỏ (bóng tre): là trò chơi rèn luyện sự khéo léo, nhanh nhẹn và tính cộng đồng cao. Táu Na Sa (gà ấp trứng): Là trò chơi rèn luyện sự nhanh tay, nhanh mắt và mạnh cả thể lực.

Trước kia trong những ngày căm bản, căm mương, người bản nào ở nguyên bản đó, người nơi khác đến hoặc không được vào hoặc vi phạm thì phải nộp phạt. Ngày nay sự giao lưu rộng mở, khách thập phương đến, bà con sẽ trân trọng tiếp đón và mời vào tham dự lễ hội.

Từ đó nhân dân các dân tộc anh em thêm hiểu, thêm quý nhau, ai rời lễ hội ra về cũng ngây ngất say trong tiếng chiêng trống, rạo rực niềm vui trước tấm chân tình nồng hậu của mỗi cá nhân và cộng đồng nhân dân Lào.